Nếu có một điều tôi mong mọi người đều có thể thấu hiểu, thì đó là: phần lớn những đau khổ của chúng ta không chỉ đến từ những gì xảy ra với mình, mà còn đến từ cách chúng ta nhìn nhận, diễn giải và phản ứng trước những gì xảy ra.

Chúng ta lớn lên bằng cách học cách tồn tại trong thế giới này, cách kiếm tiền, xây dựng các mối quan hệ và đạt được thành công. Nhưng có bao nhiêu người trong chúng ta được dạy cách thấu hiểu chính tâm trí mình? Có bao nhiêu người thực sự hiểu tại sao mình phản ứng như vậy, tại sao mình sợ hãi, tại sao mình cứ lặp đi lặp lại những sai lầm cũ, và tại sao đôi khi chúng ta lại làm tổn thương chính những người mình yêu thương nhất?

Nếu không hiểu chính mình, chúng ta có thể dành cả cuộc đời để bị chi phối bởi những khuôn mẫu vô thức, trong khi vẫn tin rằng mình đang sống một cách tự do.

Dưới đây là năm điều mà tôi tin rằng mỗi người cần thấu hiểu để sống với sự tỉnh thức, tự do và trí tuệ sâu sắc hơn.

✿ 1. Hãy hiểu rằng nhận thức của bạn không phải lúc nào cũng phản ánh thực tại.

Chúng ta không trải nghiệm cuộc sống hoàn toàn như nó vốn là. Chúng ta trải nghiệm cuộc sống thông qua những điều kiện hóa trong tâm trí mình.

Những trải nghiệm trong quá khứ, niềm tin, nỗi sợ, kỳ vọng và sự định hình từ môi trường xã hội đều ảnh hưởng đến cách chúng ta diễn giải thế giới xung quanh.

Hai người có thể trải qua cùng một tình huống nhưng lại có những phản ứng hoàn toàn khác nhau. Một người nhìn thấy sự từ chối, trong khi người kia nhìn thấy một cơ hội. Một người cảm thấy bị xúc phạm, trong khi người kia cho rằng đó chỉ là một sự hiểu lầm.

Tình huống có thể giống nhau, nhưng ý nghĩa mà mỗi người gán cho nó lại khác nhau.

Ví dụ, khi ai đó không trả lời tin nhắn của bạn, bạn có thể lập tức cảm thấy mình bị phớt lờ hoặc bị từ chối. Nhưng điều gì thực sự đã xảy ra? Người đó đã không trả lời tin nhắn. Tất cả những điều nằm ngoài sự thật đó đều là cách diễn giải của bạn, cho đến khi bạn có thêm thông tin.

Khi không phân biệt được giữa thực tại và cách mình diễn giải thực tại, chúng ta bắt đầu phản ứng với những giả định do chính mình tạo ra, thay vì thấu hiểu điều thực sự đang diễn ra.

Đó là cách những xung đột không cần thiết hình thành. Chúng ta phán xét người khác khi chưa thực sự hiểu họ, tổn thương bởi những ý nghĩa do mình tự gán ghép, và đôi khi phá hỏng các mối quan hệ chỉ vì tin rằng cách diễn giải của mình nhất định là đúng.

Bước đầu tiên hướng đến tự do trong tâm lý là quan sát suy nghĩ mà không lập tức tin rằng chúng là sự thật.

Thay vì chỉ hỏi: “Tại sao người này lại hành xử như vậy?”, chúng ta cũng có thể tự hỏi: “Mình đang nhìn nhận tình huống này một cách khách quan, hay đang nhìn qua lăng kính của những điều kiện hóa bên trong mình?”

Ngay khi bắt đầu chất vấn những cách diễn giải của chính mình, chúng ta tạo ra không gian cho sự thấu hiểu.

✿ 2. Hãy thấu hiểu những phần bên trong chính mình mà bạn không muốn nhìn thấy.

Một trong những hành trình khó khăn nhất của cuộc đời là hành trình thành thật với chính mình.

Chúng ta dễ dàng nhận ra sai lầm của người khác. Nhưng việc nhận ra những khuôn mẫu bên trong bản thân đang góp phần tạo nên đau khổ cho chính mình lại khó khăn hơn nhiều.

Đôi khi, chúng ta gọi nỗi sợ bị từ chối là sự độc lập. Chúng ta gọi nhu cầu kiểm soát người khác là tình yêu. Chúng ta gọi việc không thể chấp nhận những lời phê bình là sự thẳng thắn. Chúng ta gọi mong muốn được người khác công nhận là lòng tốt.

Thậm chí, chúng ta có thể sử dụng tâm linh như một cách để né tránh việc nhìn vào những bất an, giận dữ, ghen tị và những tổn thương chưa được giải quyết bên trong mình.

Đó là lý do vì sao chỉ có ý định tốt thôi là chưa đủ. Chúng ta có thể chân thành tin rằng mình đang làm điều đúng đắn, trong khi vẫn không nhận ra những nhu cầu tâm lý đang thúc đẩy hành vi của mình.

Trong Nghệ thuật chuyển hóa (TransformingArt), chúng ta khám phá điều này thông qua sự nhận biết và tính ngẫu hứng, học cách nhìn thấy thực tại vượt ra ngoài những điều mình thích, không thích và những điều kiện hóa vô thức của bản thân.

Mục đích của việc tự nhận thức không phải là phán xét bản thân vì có những khuôn mẫu ấy, mà là nhận diện chúng mà không trốn tránh.

Khi tức giận, hãy quan sát điều gì đang ẩn sâu bên dưới cơn giận. Khi ghen tị, hãy nhìn vào những bất an có thể đang hiện diện. Khi cảm thấy cần kiểm soát ai đó, hãy tìm hiểu nỗi sợ nào khiến việc kiểm soát trở nên cần thiết đối với bạn.

Đừng vội biện minh cho bản thân. Đừng lập tức đổ lỗi cho người khác.

Trước tiên, hãy trở nên tò mò về chính tâm trí mình.

Điều này không có nghĩa mọi xung đột đều là lỗi của bạn. Người khác cũng phải chịu trách nhiệm cho hành động của họ. Điều đó có nghĩa là bạn sẵn lòng tìm hiểu phần đóng góp của chính mình trong những tình huống mà mình có vai trò tạo nên chúng.

Những khuôn mẫu mà chúng ta từ chối nhìn nhận thường chính là những khuôn mẫu chúng ta tiếp tục lặp lại.

✿ 3. Hãy hiểu rằng cảm xúc là một phần của bạn, nhưng chúng không nhất thiết phải kiểm soát bạn.

Cảm xúc là một phần thiết yếu của đời sống con người. Sợ hãi, giận dữ, buồn bã, vui sướng, yêu thương và phấn khích đều có vị trí riêng trong trải nghiệm của chúng ta.

Vấn đề bắt đầu khi chúng ta để mỗi phản ứng cảm xúc quyết định hành vi của mình.

Khi cơn giận xuất hiện, chúng ta có thể làm tổn thương ai đó bằng lời nói. Khi nỗi sợ xuất hiện, chúng ta có thể từ bỏ một cơ hội. Khi buồn bã, chúng ta có thể tin rằng hạnh phúc sẽ không bao giờ còn tồn tại. Khi cảm thấy bị thu hút bởi ai đó, chúng ta có thể nhầm lẫn sự hấp dẫn ấy với một kết nối sâu sắc hơn.

Nhưng cảm xúc là một trải nghiệm, chứ không phải mệnh lệnh mà chúng ta bắt buộc phải làm theo.

Sợ hãi không phải lúc nào cũng có nghĩa là đang có nguy hiểm. Giận dữ không phải lúc nào cũng có nghĩa là ai đó đã đối xử sai với chúng ta. Cảm giác khó chịu không phải lúc nào cũng có nghĩa là điều gì đó không tốt cho chúng ta.

Đồng thời, chúng ta cũng không nên kìm nén cảm xúc hoặc giả vờ rằng mình đã vượt lên trên mọi cảm xúc. Né tránh một cảm xúc không chắc sẽ giúp giải quyết điều đang tạo ra nó.

Điều cần thực hành là nhận biết những gì mình đang cảm thấy mà không lập tức phản ứng theo cảm xúc ấy.

Khi cơn giận xuất hiện, chúng ta có thể quan sát cơn giận trước khi lên tiếng. Khi nỗi sợ xuất hiện, chúng ta có thể tìm hiểu xem đó là dấu hiệu của một nguy cơ thực sự hay chỉ là một khuôn mẫu điều kiện hóa từ quá khứ. Khi nỗi buồn xuất hiện, chúng ta có thể cho phép mình trải nghiệm nó mà không biến nó thành toàn bộ con người mình.

Đây là lúc thiền định trở thành một công cụ thực tiễn. Thông qua sự quan sát, chúng ta dần nhận ra rằng một cảm xúc có thể xuất hiện, thay đổi cường độ và cuối cùng qua đi mà không nhất thiết đòi hỏi chúng ta phải hành động theo nó.

Dần dần, chúng ta phát triển khả năng phản hồi một cách có ý thức thay vì phản ứng một cách vô thức.

Hãy tưởng tượng có bao nhiêu mối quan hệ có thể được bảo vệ nếu chúng ta học cách dừng lại trước khi nói ra những lời xuất phát từ cơn giận. Hãy tưởng tượng có bao nhiêu cơ hội chúng ta có thể khám phá nếu không còn để nỗi sợ quyết định mọi lựa chọn.

Tự do không có nghĩa là kiểm soát được mọi điều mình cảm thấy. Tự do là phát triển sự tỉnh thức để có thể lựa chọn cách mình phản hồi.

✿ 4. Hãy hiểu rằng sự chuyển hóa đòi hỏi thực hành, chứ không chỉ là thấu hiểu.

Chúng ta đang sống trong một thế giới mà thông tin hiện diện ở khắp mọi nơi. Chúng ta có thể đọc sách, nghe podcast, tham gia các khóa học, thực hành thiền định và thảo luận về tâm lý học hàng giờ liền.

Thế nhưng, dù có nhiều kiến thức như vậy, không ít người vẫn tiếp tục lặp lại những khuôn mẫu cũ.

Tại sao?

Bởi vì hiểu một điều bằng lý trí không đồng nghĩa với việc thực sự sống được với điều đó.

Biết rằng lòng trắc ẩn rất quan trọng không có nghĩa chúng ta sẽ phản hồi bằng sự cảm thông khi ai đó thách thức mình. Biết rằng thiền định có thể giúp ích không có nghĩa chúng ta sẽ thực hành đều đặn. Hiểu được tầm quan trọng của sức khỏe cũng không tự động khiến chúng ta thay đổi thói quen.

Sự chuyển hóa thực sự đòi hỏi chúng ta đưa những điều mình thấu hiểu vào hành vi hằng ngày.

Nếu muốn trở nên kiên nhẫn hơn, chúng ta phải thực hành sự kiên nhẫn trong những tình huống thử thách mình. Nếu muốn trở nên giàu lòng trắc ẩn hơn, chúng ta phải học cách lắng nghe ngay cả khi góc nhìn của người khác khác biệt với mình. Nếu muốn trở nên sáng tạo hơn, chúng ta phải bắt tay vào sáng tạo thay vì chờ cảm hứng xuất hiện.

Hành vi của chúng ta không chỉ được định hình bởi ý định, mà còn bởi thói quen, môi trường, các mối quan hệ và những phần thưởng mà chúng ta nhận được khi lặp lại một hành động nào đó.

Đó là lý do chúng ta cần chủ động xây dựng một môi trường hỗ trợ con người mà mình mong muốn trở thành.

Nếu muốn sống tỉnh thức, chúng ta cần có những cơ hội để thực hành sự tỉnh thức. Nếu muốn nuôi dưỡng những mối quan hệ có ý thức, chúng ta cần thực hành giao tiếp chân thành. Nếu muốn xây dựng một cuộc sống có ý nghĩa, chúng ta cần hành động nhất quán hướng đến những điều thực sự quan trọng với mình.

Trong Nghệ thuật chuyển hóa (TransformingArt), tôi nhìn thấy tầm quan trọng của việc kết hợp tính ngẫu hứng với sự nhận biết. Tính ngẫu hứng cho phép chúng ta khám phá vượt ra ngoài những khuôn mẫu cứng nhắc, trong khi sự nhận biết giúp chúng ta quan sát những gì đang diễn ra bên trong mình trong suốt quá trình khám phá ấy.

Khi kết hợp hai yếu tố này, chúng ta tạo ra cơ hội để nhận diện những điều kiện hóa của bản thân và thử nghiệm những cách phản hồi mới.

Nhưng phép thử thực sự không nằm ở những gì diễn ra trong một buổi thiền định hay một trải nghiệm nghệ thuật. Phép thử thực sự nằm ở cách chúng ta sống khi trở lại với những mối quan hệ, trách nhiệm và thử thách thường ngày.

✿ 5. Hãy hiểu điều gì bạn có thể thay đổi và học cách chấp nhận những điều mình không thể kiểm soát.

Phần lớn những đau khổ trong tâm trí đến từ việc chúng ta đấu tranh với thực tại.

Chúng ta muốn người khác hiểu mình. Chúng ta muốn các mối quan hệ diễn ra theo kỳ vọng của mình. Chúng ta muốn cuộc sống đi theo những kế hoạch đã định. Chúng ta muốn sự bất định biến mất.

Nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra theo những gì chúng ta mong đợi.

Mỗi người đều có góc nhìn, nhu cầu, nỗi sợ và quyền tự do lựa chọn của riêng mình. Hoàn cảnh thay đổi. Các mối quan hệ phát triển theo những hướng khác nhau. Mất mát và thất vọng là một phần trong trải nghiệm của con người.

Khi khăng khăng rằng thực tại phải khác đi thì mình mới có thể bình an, chúng ta đặt toàn bộ trạng thái an vui của bản thân vào tay những hoàn cảnh mà mình có thể không bao giờ kiểm soát được.

Điều này không có nghĩa chúng ta nên thụ động hoặc chấp nhận bất công mà không hành động. Chấp nhận không đồng nghĩa với việc từ bỏ khả năng thay đổi mọi thứ.

Chấp nhận có nghĩa là nhìn nhận rõ ràng điều đang diễn ra để có thể quyết định bước tiếp theo mình cần làm là gì.

Nếu một mối quan hệ không lành mạnh, chúng ta có thể nhận ra điều đó và thiết lập những ranh giới cần thiết. Nếu mắc sai lầm, chúng ta có thể chịu trách nhiệm và rút ra bài học. Nếu trải qua mất mát, chúng ta có thể cho phép bản thân đau buồn, đồng thời từng bước tìm ra con đường để tiếp tục tiến về phía trước.

Chúng ta không phải lúc nào cũng có thể lựa chọn những gì xảy đến với mình, nhưng thường vẫn có thể tác động đến cách mình phản hồi, những gì mình học được và hành động mình thực hiện.

Đây là một sự phân biệt rất quan trọng.

Đôi khi, trí tuệ có nghĩa là hành động. Đôi khi, đó là buông bỏ. Đôi khi, đó là lòng can đảm để thay đổi hướng đi. Và đôi khi, đó là cho phép bản thân trải nghiệm nỗi đau mà không tạo thêm những chống cự không cần thiết hay tự trách móc mình.

Chúng ta cũng cần nhớ rằng không phải mọi thứ đều nằm trong khả năng kiểm soát của mỗi cá nhân. Hoàn cảnh sống, môi trường xã hội, sức khỏe và khả năng tiếp cận các cơ hội đều ảnh hưởng đến cuộc đời chúng ta. Sự tỉnh thức giúp chúng ta nhận ra những lựa chọn mình có, nhưng không có nghĩa chúng ta phải chịu trách nhiệm cho mọi khó khăn mà mình gặp phải.

Điều quan trọng là sử dụng một cách khôn ngoan phần tự do mà mình đang có, thay vì lãng phí toàn bộ năng lượng để đấu tranh với những điều đã xảy ra.

Khi kết hợp hai điều này, chúng ta sẽ có khả năng đối diện với cuộc sống với sự thông tuệ.

✿ Sự thấu hiểu sâu sắc hơn

Khi quan sát năm nguyên tắc này cùng nhau, chúng ta bắt đầu nhận ra mối liên hệ giữa chúng.

Trước tiên, chúng ta học cách chất vấn những gì mình nhìn nhận.
Sau đó, chúng ta sẵn lòng xem xét những khuôn mẫu vô thức bên trong bản thân.
Khi sự tỉnh thức phát triển, chúng ta học cách thấu hiểu cảm xúc mà không để chúng hoàn toàn chi phối mình.
Chúng ta chuyển hóa những điều đã hiểu thành thực hành hằng ngày.
Cuối cùng, chúng ta học cách chấp nhận thực tại, đồng thời chịu trách nhiệm với những lựa chọn nằm trong khả năng của mình.

Đây không phải là một đích đến mà chúng ta chỉ cần đạt được một lần là xong. Đây là một quá trình liên tục học hỏi, quan sát và chuyển hóa.

Đối với tôi, mục đích của việc thấu hiểu tâm lý không phải là trở thành một người không bao giờ mắc sai lầm, không bao giờ tức giận hay không bao giờ sợ hãi.

Mục đích là trở thành một người có thể nhận ra những gì đang diễn ra bên trong mình và luôn cởi mở để học hỏi từ trải nghiệm ấy.

Chúng ta càng tỉnh thức, chúng ta càng có nhiều cơ hội để lựa chọn cách phản hồi khác đi.

Và khi thay đổi cách phản hồi, chúng ta có thể từng bước thay đổi chất lượng các mối quan hệ, những quyết định mình đưa ra và môi trường mà mình tạo dựng xung quanh.

Chúng ta có thể không kiểm soát được mọi khía cạnh của cuộc sống, nhưng luôn có thể tiếp tục phát triển khả năng đối diện với cuộc sống bằng sự tỉnh thức sâu sắc hơn.

Câu hỏi thực sự không phải là liệu tâm trí chúng ta có những phản ứng vô thức hay không. Câu hỏi là liệu chúng ta có sẵn lòng nhận biết những phản ứng ấy và học hỏi từ chúng hay không.

Bởi vì hành trình thức tỉnh không chỉ đơn thuần là thấu hiểu cuộc sống.

Master Oneness

Namaste 🙏